Land

 Maggie O’Farrell

“Zoals ik al zei, mythe is feit en feit is mythe, en die zijn allebei geworteld in het land zelf”. Aan het woord is een van de hoofdrolspelers uit Maggie O’Farrell’s Land, een lang uitgesponnen en diepgravend familieverhaal. Telkens legt ze danig suggestieve verbanden, dwars door de tijd heen, dat de lezer de indruk krijgt dat taferelen bijna gelijktijdig plaatsvinden: “enige tijd later, misschien een paar jaar, misschien honderden jaren – dat is moeilijk vast te stellen in de kolossale levensduur van een landschap …”.

Omdat O’Farrell “ruimte” bepalend vindt voor de ontwikkeling van het leven, is het ongetwijfeld geen toeval dat ze haar roman naar een plek vernoemt. Plaatsen verknopen verhaallijnen, maar worden hier allerminst geromantiseerd. Neem het verhaal van twee weeskinderen die elkaar terugvinden na de Grote Hongersnood in Ierland: alle generatiebanden zijn weggevaagd, net als de link naar hun heimat, want de wezen werden verzameld, opgesloten en als slaaf behandeld. Ze ontsnapten en zochten een eigen plek, startten een gezin en verhuisden, hunkerend naar een unieke plaats. Opmerkelijk genoeg legt de vader zich toe op landmeting, het uitermate nauwgezet in kaart brengen van de ruimte. Later valt het gezin uit elkaar: de kinderen migreren, elk onder heimwee gebukt, maar elk op een andere manier.

Het is niet enkel een mooi verhaal, maar ook toegankelijk geschreven en erg beeldrijk. Vooral haar vergelijkingen zijn schitterend: “Van onder de met speeksel doordrenkte lap klinken woorden, althans klanken die erop lijken, ze rammelen als stenen in een emmer.” De lezer voelt hoe de periode rond de hongersnood beleefd en in herinnering gebracht werd, zowel bestuurlijk (de burggraaf neemt wat hij denkt dat hem toekomt), religieus (mooie beschrijvingen van zowel een duiveluitdrijving als de hiërarchie in priesterordes ten opzichte van nieuwkomers) als sociaal (marginalisering van boeren). Haar allerlaatste zin vat het boek mooi samen: “Iemand is zo oud en wijs, dat hij je alles over de geschiedenis van het land zou kunnen vertellen, als hij dat zou willen”. Inderdaad.

https://www.singeluitgeverijen.nl/nijgh-van-ditmar/boek/land/

De bespreking verscheen op de site van BBL op 19 oktober 2026,

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/twee-historische-herfstboeken

 

Helm

Sarah Hall

Dit boek verscheen in 2025, de Nederlandse vertaling volgde gauw in 2026. Sarah Hall is een ervaren schrijver en viel al diverse malen in de prijzen. Helm schrijven was daarentegen een moeizaam, door- en overdacht proces dat wel meer dan 20 jaar vergde. De titel slaat niet op zo’n metalen ding dat je op je hoofd zet om het beschermen, maar is de naam van een wind die in het Edendal waait, in het noordwesten van Engeland. Het gebied is een constante, de wind dominant.

Het boek bevat een trits verhalen die zich afspelen op heel wat verschillende tijdstippen, spontaan door elkaar gehaspeld. Het vraagt wat tijd om je weg te vinden in dit schijnbare kluwen, maar hoe langer hoe meer geeft de wind de richting aan. De wind stuurt en bepaalt hun leven, geeft en neemt, biedt en ontneemt. De schijnbaar chaotisch op elkaar gestapelde verhalen overspannen tientallen eeuwen, wat veel zegt over hoe relatief tijd is. Nu eens ‘prehistorisch’, dan middeleeuws en later actueel. Wat terugkeert is dat mensen de natuur willen begrijpen, en bij gebrek aan wetenschap spelen kunst en vooral geloof hierin een nadrukkelijke rol. Hall heeft een ronduit schitterende taal, dat alleen al maakt het boek leeswaardig. Maar, opgelet: voor de minder ervaren fictielezer is het gevaar om verdwaald te lopen niet gering.

https://www.amboanthos.nl/boek/helm/

De bespreking verscheen op de site van BBL op 19 oktober 2026,

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/twee-historische-herfstboeken

Twee historische herfstboeken

Twee stevige boeken met telkens het woord ‘roman’ op de cover: twijfel niet, deze maand is het fictie. Twee vrouwen, eentje ‘Iers-Brits’ omschreven, de andere gewoon ‘Brits’; tweemaal een bejubeld boek; tweemaal vooraan voorzien van een kaart in het boek. Voor beiden is tijd samendrukbaar. Verdwaalt de lezer, of is het meer een kwestie van ver dwalen?

 

Maggie O’Farrell, Land

“Zoals ik al zei, mythe is feit en feit is mythe, en die zijn allebei geworteld in het land zelf”. Aan het woord is een van de hoofdrolspelers uit Maggie O’Farrell’s Land, een lang uitgesponnen en diepgravend familieverhaal. Telkens legt ze danig suggestieve verbanden, dwars door de tijd heen, dat de lezer de indruk krijgt dat taferelen bijna gelijktijdig plaatsvinden: “enige tijd later, misschien een paar jaar, misschien honderden jaren – dat is moeilijk vast te stellen in de kolossale levensduur van een landschap …”.

Omdat O’Farrell “ruimte” bepalend vindt voor de ontwikkeling van het leven, is het ongetwijfeld geen toeval dat ze haar roman naar een plek vernoemt. Plaatsen verknopen verhaallijnen, maar worden hier allerminst geromantiseerd. Neem het verhaal van twee weeskinderen die elkaar terugvinden na de Grote Hongersnood in Ierland: alle generatiebanden zijn weggevaagd, net als de link naar hun heimat, want de wezen werden verzameld, opgesloten en als slaaf behandeld. Ze ontsnapten en zochten een eigen plek, startten een gezin en verhuisden, hunkerend naar een unieke plaats. Opmerkelijk genoeg legt de vader zich toe op landmeting, het uitermate nauwgezet in kaart brengen van de ruimte. Later valt het gezin uit elkaar: de kinderen migreren, elk onder heimwee gebukt, maar elk op een andere manier.

Het is niet enkel een mooi verhaal, maar ook toegankelijk geschreven en erg beeldrijk. Vooral haar vergelijkingen zijn schitterend: “Van onder de met speeksel doordrenkte lap klinken woorden, althans klanken die erop lijken, ze rammelen als stenen in een emmer.” De lezer voelt hoe de periode rond de hongersnood beleefd en in herinnering gebracht werd, zowel bestuurlijk (de burggraaf neemt wat hij denkt dat hem toekomt), religieus (mooie beschrijvingen van zowel een duiveluitdrijving als de hiërarchie in priesterordes ten opzichte van nieuwkomers) als sociaal (marginalisering van boeren). Haar allerlaatste zin vat het boek mooi samen: “Iemand is zo oud en wijs, dat hij je alles over de geschiedenis van het land zou kunnen vertellen, als hij dat zou willen”. Inderdaad.

https://www.singeluitgeverijen.nl/nijgh-van-ditmar/boek/land/

 

 Sarah Hall, Helm

Dit boek verscheen in 2025, de Nederlandse vertaling volgde gauw in 2026. Sarah Hall is een ervaren schrijver en viel al diverse malen in de prijzen. Helm schrijven was daarentegen een moeizaam, door- en overdacht proces dat wel meer dan 20 jaar vergde. De titel slaat niet op zo’n metalen ding dat je op je hoofd zet om het beschermen, maar is de naam van een wind die in het Edendal waait, in het noordwesten van Engeland. Het gebied is een constante, de wind dominant.

Het boek bevat een trits verhalen die zich afspelen op heel wat verschillende tijdstippen, spontaan door elkaar gehaspeld. Het vraagt wat tijd om je weg te vinden in dit schijnbare kluwen, maar hoe langer hoe meer geeft de wind de richting aan. De wind stuurt en bepaalt hun leven, geeft en neemt, biedt en ontneemt. De schijnbaar chaotisch op elkaar gestapelde verhalen overspannen tientallen eeuwen, wat veel zegt over hoe relatief tijd is. Nu eens ‘prehistorisch’, dan middeleeuws en later actueel. Wat terugkeert is dat mensen de natuur willen begrijpen, en bij gebrek aan wetenschap spelen kunst en vooral geloof hierin een nadrukkelijke rol. Hall heeft een ronduit schitterende taal, dat alleen al maakt het boek leeswaardig. Maar, opgelet: voor de minder ervaren fictielezer is het gevaar om verdwaald te lopen niet gering.

https://www.amboanthos.nl/boek/helm/

De bespreking verscheen op de site van BBL op 19 oktober 2026,

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/twee-historische-herfstboeken

Slimme vogels, die kraaien

 Chris Butterworth, met illustraties van Olivia Lomenech Gill

‘Prentenboek voor kinderen van 4 tot 8 jaar,’ stelt de website van de uitgever. Dat klopt deels, maar we durven hen hierin tegenspreken. De tekst moge dan wel toegespitst zijn op 4- tot 8-jarigen, maar het beeldmateriaal kent geen leeftijdsgrens. De tekeningen zijn ronduit schitterend. Één beeld beslaat telkens twee volledige pagina’s, mooi doorlopend, in de hoofdlijn zwart-wit, met een aantal kleine kleurtoetsen. Zo schijnt de zon weliswaar geel, maar zeer behoedzaam en op de achtergrond. Er schuilt ook een opvallend contrast tussen de beelden en het doelpubliek. Kinderen associëren we met ongedwongen, speels, lawaaierig, opgewekt, maar de beelden zijn veeleer teneergeslagen, bedrukt, ‘zwartgallig’. Gelijktijdig zijn de beelden intrigerend. Mooi, maar ook merkwaardig boek. Gaat levenslang mee.

https://knnvuitgeverij.nl/artikel/slimme-vogels-die-kraaien.html

 

Deze tekst verscheen op de website van BBL op 11 augustus 2026

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/vijfmaal-vogelperspectief

a field guide for TEKnology

Julia Watson, Lo-TEK Water

In 2019 bracht docent en designer Julia Watson haar eerste boek uit: ‘Lo-TEK: Design by radical Indigenism’. Eind vorig jaar volgde ze dit op met een tweede ‘Lo-TEK’, volledig gewijd aan water, zowel zout, brak als zoet. De term uit de titel is een knipoog naar ‘low-tech’, maar ook kort voor Traditional Ecological Knowledge. Watson ziet hierin geen allegaartje van voorbeelden die kriskras door elkaar staan; nee, het is een coherente denk- en leefwijze, en een oproep tot actie. Ze stelt een aantal inventieve klimaatoplossingen voor, die door aan te knopen bij oude, bestaande technieken de balans met de omgeving moeten bewaken. Zo draagt ze bij aan de moeizame overdracht van ervaring. De talloze voorbeelden bieden daadwerkelijk inspiratie voor de toekomst. Mocht dat nog niet duidelijk zijn: ecomodernisme is écht niet aan haar besteed.

Het boek draait om zogenaamde ‘IREDs’; Indigenous Regenerative Ecosystem Designs. Dat omvat creatieve visfuiken met stapeltjes stenen in de baai (Filipijnen), technieken voor zoutwinninge (India), drijvende groententuinen (Bangladesh), herstel van de rietkweek voor bewoning (Titicacameer, Peru) of afvalwaterzuivering (Irak). Het boek werd uitgegeven door Taschen, dus verwacht je maar aan vele mooie foto’s. Watson voegt er een sterke boodschap aan toe, al zou je het ook kunnen lezen als creatief reisboek. Je moet wel Engels machtig zijn.

https://www.taschen.com/en/books/architecture-design/08071/julia-watson-lo-tek-water-a-field-guide-for-teknology/

 

Deze tekst verscheen op de website van BBL op 11 augustus 2026

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/vijfmaal-vogelperspectief

Schoonheid als verzet

Michiel Hendryckx

Michiel Hendryckx is fotograaf. Zijn foto’s en korte beschrijvingen verschijnen al een vijftigtal jaar in Vlaanderen en daarbuiten, in kranten en tijdschriften, steeds in de vorm van foto’s met een verhaal. Zijn leven is een zoektocht naar authenticiteit: als jongeman maakte hij een tocht naar Griekenland, eerst op een ezel en uiteindelijk in een tractor. Het reisverslag, dat hij publiceerde onder de naam Twee Ezels, zette hem onomstotelijk op de kaart.

Hij is een scherp en openhartig observator; omzwachtelde meningen zijn aan hem niet besteed. Zoals vele kunstig geïnspireerden aarzelt hij niet om ook zichzelf en zijn naasten in beeld te brengen. Hij licht ook graag toe waarom een bepaalde foto een bepaalde meerwaarde heeft. Die toelichtingen kunnen maatschappelijk scherp zijn, zoals wanneer hij de ontruiming van het Patershol aangrijpt om het over de katholieke kerk te hebben. Maar even goed zijn ze ontroerend, zoals wanneer hij stilstaat bij de rol van zoon Louis in zijn leven. Het is een zalig bladerboek, met tal van beelden die je even doen stilstaan: zijn gekoesterde solitaire eik, theaterportretten, gesloten rolluiken, een verwaaide fietser die de laatste energie uit elke spiervezel perst om een boeket veldbloemen te bezorgen, het landschap omheen de Mont Ventoux, een wolk boven de zee, maar ook de slachtoffers van het fascisme en de hypocrisie van de katholieke kerk. Avonden vol mijmering gegarandeerd.

Gelukkig is het geen chronologisch opgevat boek met een strakke verzameling hoogtepunten. Je dwaalt kriskras door het authentieke leven van een gewone man, die oprecht vertelt, recht voor de raap, over wat het leven bood en biedt. Gelukkig voor lezer en kijker is hij tevens een uitmuntend fotograaf. Hij helpt je kijken en laat je inzien.

https://hannibalbooks.be/schoonheid-als-verzet

 

Deze tekst verscheen op de website van BBL op 11 augustus 2026

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/vijfmaal-vogelperspectief

Absolute democratie

Ilja Leonard Pfeijffer

Je zou dit boek kunnen beschrijven als ‘niets nieuws onder de zon’. Het boek bundelt bijdragen van Ilja Leonard Pfeijffer, die tussen januari 2024 en december 2025 in De Morgen verschenen. De meeste voorbeelden plukt hij uit zijn wereld, die zich uitstrekt van Nederland, over Italië tot de VS; hij fulmineert dan ook graag tegen Wilders, Meloni en Trump. Je zou kunnen stellen dat de auteur in de teksten geen markante, vernieuwende en originele invalshoeken aanreikt.

Niet fout, maar toch is Democratie meer dan lezenswaardig. Niemand zal in twijfel trekken dat Ilja op een uitermate heldere manier zijn standpunten vertolkt. Zijn taalbeheersing is daarbij veeleer zeldzaam. Als classicus zwiert hij het ene na het andere voorbeeld uit de oudheid naar het hoofd van de lezer; de machtsmechanismen van de samenleving blijken behoorlijk constant. Hij schept duidelijk genoegen in het delen van zijn begrippenkennis met de lezer, en is een ervaren rot in het schrijven van opiniërende teksten. Het is tot slot een meerwaarde om alle teksten mooi achter elkaar te zien, waardoor de snelheid waaraan de democratie en haar waarden eroderen zeer tastbaar wordt. Behoorlijk onrustwekkend.

https://singeluitgeverijen.nl/de-arbeiderspers/boek/absolute-democratie/

 

Deze tekst verscheen op de website van BBL op 11 augustus 2026

https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/vijfmaal-vogelperspectief