Wanneer het te warm is om te bewegen, waarom niet even stilstaan bij een boek? Huisrecensent Johan ontsteeg de hitte met vijf boeken die een lange-afstandsperspectief nemen: van filosoferen met Ilja Leonard Pfeijffer en de stoïcijnen over radicale traditionele ecologie en beklijvende foto's. Een boek over vogels kon uiteraard ook niet ontbreken.
Chris Butterworth, met illustraties van Olivia Lomenech
Gill, Slimme vogels, die kraaien
‘Prentenboek voor kinderen van 4 tot 8 jaar,’ stelt de
website van de uitgever. Dat klopt deels, maar we durven hen hierin
tegenspreken. De tekst moge dan wel toegespitst zijn op 4- tot 8-jarigen, maar
het beeldmateriaal kent geen leeftijdsgrens. De tekeningen zijn ronduit
schitterend. Één beeld beslaat telkens twee volledige pagina’s, mooi
doorlopend, in de hoofdlijn zwart-wit, met een aantal kleine kleurtoetsen. Zo
schijnt de zon weliswaar geel, maar zeer behoedzaam en op de achtergrond. Er
schuilt ook een opvallend contrast tussen de beelden en het doelpubliek.
Kinderen associëren we met ongedwongen, speels, lawaaierig, opgewekt, maar de
beelden zijn veeleer teneergeslagen, bedrukt, ‘zwartgallig’. Gelijktijdig zijn
de beelden intrigerend. Mooi, maar ook merkwaardig boek. Gaat levenslang mee.
https://knnvuitgeverij.nl/artikel/slimme-vogels-die-kraaien.html
Julia Watson, Lo-TEK Water, a field guide for TEKnology
In 2019 bracht docent en designer Julia Watson haar eerste
boek uit: ‘Lo-TEK: Design by radical Indigenism’. Eind vorig jaar volgde ze dit
op met een tweede ‘Lo-TEK’, volledig gewijd aan water, zowel zout, brak als
zoet. De term uit de titel is een knipoog naar ‘low-tech’, maar ook kort voor
Traditional Ecological Knowledge. Watson ziet hierin geen allegaartje van
voorbeelden die kriskras door elkaar staan; nee, het is een coherente denk- en
leefwijze, en een oproep tot actie. Ze stelt een aantal inventieve
klimaatoplossingen voor, die door aan te knopen bij oude, bestaande technieken
de balans met de omgeving moeten bewaken. Zo draagt ze bij aan de moeizame
overdracht van ervaring. De talloze voorbeelden bieden daadwerkelijk inspiratie
voor de toekomst. Mocht dat nog niet duidelijk zijn: ecomodernisme is écht niet
aan haar besteed.
Het boek draait om zogenaamde ‘IREDs’; Indigenous
Regenerative Ecosystem Designs. Dat omvat creatieve visfuiken met stapeltjes
stenen in de baai (Filipijnen), technieken voor zoutwinninge (India), drijvende
groententuinen (Bangladesh), herstel van de rietkweek voor bewoning
(Titicacameer, Peru) of afvalwaterzuivering (Irak). Het boek werd uitgegeven
door Taschen, dus verwacht je maar aan vele mooie foto’s. Watson voegt er een
sterke boodschap aan toe, al zou je het ook kunnen lezen als creatief reisboek.
Je moet wel Engels machtig zijn.
Michiel Hendryckx, Schoonheid als verzet
Michiel Hendryckx is fotograaf. Zijn foto’s en korte
beschrijvingen verschijnen al een vijftigtal jaar in Vlaanderen en daarbuiten,
in kranten en tijdschriften, steeds in de vorm van foto’s met een verhaal. Zijn
leven is een zoektocht naar authenticiteit: als jongeman maakte hij een tocht
naar Griekenland, eerst op een ezel en uiteindelijk in een tractor. Het
reisverslag, dat hij publiceerde onder de naam Twee Ezels, zette hem
onomstotelijk op de kaart.
Hij is een scherp en openhartig observator; omzwachtelde
meningen zijn aan hem niet besteed. Zoals vele kunstig geïnspireerden aarzelt
hij niet om ook zichzelf en zijn naasten in beeld te brengen. Hij licht ook
graag toe waarom een bepaalde foto een bepaalde meerwaarde heeft. Die
toelichtingen kunnen maatschappelijk scherp zijn, zoals wanneer hij de
ontruiming van het Patershol aangrijpt om het over de katholieke kerk te
hebben. Maar even goed zijn ze ontroerend, zoals wanneer hij stilstaat bij de
rol van zoon Louis in zijn leven. Het is een zalig bladerboek, met tal van
beelden die je even doen stilstaan: zijn gekoesterde solitaire eik,
theaterportretten, gesloten rolluiken, een verwaaide fietser die de laatste
energie uit elke spiervezel perst om een boeket veldbloemen te bezorgen, het
landschap omheen de Mont Ventoux, een wolk boven de zee, maar ook de
slachtoffers van het fascisme en de hypocrisie van de katholieke kerk. Avonden
vol mijmering gegarandeerd.
Gelukkig is het geen chronologisch opgevat boek met een
strakke verzameling hoogtepunten. Je dwaalt kriskras door het authentieke leven
van een gewone man, die oprecht vertelt, recht voor de raap, over wat het leven
bood en biedt. Gelukkig voor lezer en kijker is hij tevens een uitmuntend
fotograaf. Hij helpt je kijken en laat je inzien.
https://hannibalbooks.be/schoonheid-als-verzet
Ilja Leonard Pfeijffer, Absolute democratie
Je zou dit boek kunnen beschrijven als ‘niets nieuws onder
de zon’. Het boek bundelt bijdragen van Ilja Leonard Pfeijffer, die tussen
januari 2024 en december 2025 in De Morgen verschenen. De meeste voorbeelden
plukt hij uit zijn wereld, die zich uitstrekt van Nederland, over Italië tot de
VS; hij fulmineert dan ook graag tegen Wilders, Meloni en Trump. Je zou kunnen
stellen dat de auteur in de teksten geen markante, vernieuwende en originele
invalshoeken aanreikt.
Niet fout, maar toch is Democratie meer dan lezenswaardig.
Niemand zal in twijfel trekken dat Ilja op een uitermate heldere manier zijn
standpunten vertolkt. Zijn taalbeheersing is daarbij veeleer zeldzaam. Als
classicus zwiert hij het ene na het andere voorbeeld uit de oudheid naar het
hoofd van de lezer; de machtsmechanismen van de samenleving blijken behoorlijk
constant. Hij schept duidelijk genoegen in het delen van zijn begrippenkennis
met de lezer, en is een ervaren rot in het schrijven van opiniërende teksten.
Het is tot slot een meerwaarde om alle teksten mooi achter elkaar te zien,
waardoor de snelheid waaraan de democratie en haar waarden eroderen zeer
tastbaar wordt. Behoorlijk onrustwekkend.
https://singeluitgeverijen.nl/de-arbeiderspers/boek/absolute-democratie/
Michiel Buis & Dennis de Gruijter, De Stoïcijnse school,
aanvaard alles en leg je nergens bij neer
‘Bij lezen en schrijven kun je geen lessen uitdelen, voor je
zelf je les geleerd hebt. En voor het leven geldt dat nog veel meer’. Met
dergelijke zinnen zou Marcus Aurelius je ertoe aanzetten om je boeken en
computer dicht te klappen en het potlood op te bergen, maar toch moet je dit
net niet doen. De stoïcijnse filosofie is immers geen lineair verhaal, maar een
oefening, een leerproces.
Zoek je informatie over het stoïcisme, ben je aan het juiste
adres. Er is echter één nadeel (nu ja, ‘nadeel’): je kan het boek niet enkel
lezen, je moet het herlezen. Zonder context wordt stoïcisme al snel gereduceerd
tot een paar oneliners en handigheidjes, wat misschien volstaat als eerste hulp
bij mentale nood, maar het doet geen recht aan de rijkdom van de
oorspronkelijke leer. De stoa is een metgezel waarmee je op pad gaat, praat,
overpeinst, even afstand van neemt en dan wederom vastneemt. De stoïcijnse
leerschool is blijvend. De auteurs hebben zich erg ingespannen om het boek zo
transparant mogelijk te maken met verwijzingen, vertalingen en voetnoten. Als
uitsmijter geven ze mee: ‘lees niet enkel het citaat, maar de hele context, dat
is waar de rijkdom schuilt’.
https://noordboek.nl/boek/de-stoicijnse-school-2/
Deze tekst verscheen op de website van BBL op 11 augustus
2026
https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/vijfmaal-vogelperspectief
