Boterbergen, melkplassen, wijnzeeën, pesticiden, biociden, kruiden, alcohol, voedselbossen, jonge en oude tuinmannen … Aan tafel kan je eten, maar je kan er even goed over lezen. Gezond, betaalbaar en duurzaam voedsel krijgt in de hier besproken boeken aandacht. Was onze recensent breedvoerig of gulzig?
Tessa Avermaete, Wannes Keulemans en Barbara De Coninck, Je
bord ontrafeld: Feiten, fabels en emoties over voedsel en landbouw
Over smaken ga je niet ruziën, maar waarom hebben we net
zoveel goesting om dat wel te doen? In dit verhaal over landbouw en voeding
zoeken drie wetenschappers uit hoe feiten, fabels en gevoelens in onze
dagelijkse kost vermengd raken. Dat doen ze met een erg beknopte
literatuurlijst: aan vijf boeken, vijf websites en vier grafieken hebben ze
genoeg. Ook de zinnen zijn kort, en regelmatig sloganesk, zoals “een koe is een
koe”. Resultaat: een toegankelijk boek over een complex onderwerp.
Misschien té toegankelijk. Hun verhaal over voedselstromen,
organisatie, afhankelijkheid, mondiale beslissingen, financiële prikkels,
ruimtebeslag, voedselverspilling, Europees beleid en ga zo maar door, leest
heel helder en aannemelijk. Het is echter niet duidelijk waar de waarden van de
wetenschappers het verhaal zelf kleuren, en feiten, fabels en emoties in elkaar
overlopen. De auteurs nemen nochtans stelling in voor pesticiden, kunstmest en
genetisch gemanipuleerde organismen, en tegen de biolandbouw. Ze leggen het
Europese landbouwbeleid vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw uit; de
bevoegde Eurocommissarissen Sicco Mansholt, Ray MacSharry en Frans Timmermans
krijgen elk hun gram. “Al snel rees de vraag waar [hun] cijfers vandaan
kwamen,” luidt de kanttekening. Helemaal terecht, die vraag. Maar waarom wordt
die dieptekritiek alleen toegespitst op de ecoloog Timmermans, en niet op de
beleidsmakers die geen graten zien in de industriële landbouw?
En wat te denken van de zin: ‘‘Ook Europese boeren zijn
slachtoffer van het oneerlijke speelveld.”? Een ‘gelijk’ of ‘ongelijk’
speelveld, dat is een vaststelling; ‘eerlijk’ en ‘oneerlijk’ zijn
waardeoordelen, of nog, meningen. Uitgerekend diezelfde zin werd in het recente
Mercosurdebat gebruikt door landbouwers, de Boerenbond en een welbepaalde
politieke partij.
Zonder twijfel slaagt het boek in z’n opzet, namelijk het
gesprek over voedsel stofferen. Het weze eveneens helder dat het boek pleit
voor een afbouw van de veestapel, vooral van rundvee: een koe is nu eenmaal een
koe. Het zou de wetenschappers echter sieren om een scherper onderscheid te
maken tussen feiten en de eigen meningen. Door de combinatie van korte
krachtige zinnen, en het ontbreken van bronnen en het subtiel inschuiven van
maatschappelijke keuzen, voelt het boek soms sluipend dogmatisch aan.
https://www.lannoo.be/nl/je-bord-ontrafeld
Dirk de Bekker, Het pesticidenparadijs: over de impact van
bestrijdingsmiddelen, verstrengelde belangen en misbruikte wetenschap
Dirk de Bekker is podcastmaker, schrijft voor De Groene
Amsterdammer, presenteerde verschillende wetenschapsprogramma‘s, maar is eerst
en vooral een onvermoeibaar onderzoeksjournalist. Zijn boek, het resultaat van
7 jaar onderzoek, focust op Europa, met enkele uitstappen naar de mondiale en
nationale niveaus. In dit geval is dat Nederland. Hij staaft, uiteraard, zijn
verhaal met een stapel bronnen. Is het een verhaal over pesticiden,
gewasbeschermingsmiddelen, landbouwgif, verdelgingsstoffen of bestrijdingsmiddelen?
Taal vertelt veel.
Zijn verhaal opent met Rachel Carson en de pesticide DDT, en
duidt al snel mechanismen zoals polarisatie en desinformatie. Hij schrijft dat
hij houdt van Kafka, maar de voorbeelden zijn, tientallen jaren later, ronduit
hallucinant: “… met DDT geïmpregneerd behang voor babykamers, … sproeikanonnen
(met DDT, nvdr.) verschijnen bij zwembaden om spelende kinderen te bestuiven,
…”, en dit nog voor je pagina 30 bereikt. Carsons verhaal gebruikt hij om aan
te tonen hoe de beleidsbeïnvloeding werkte en nog steeds werkt. Hij schrijft
over deltamethrin, mancozeb, imidalcloprid en nog vele andere, en blijft vooral
stilstaan bij glyfosaat, bentazon, neonicotinoïden en de hutsepot aan
huis-tuin-en-keukenmiddelen zoals mierenlokdoosjes en tekendoders voor kat en
hond. Ook bij de ziekte Parkinson blijft hij stilstaan.
Om de beïnvloeding van de industrie in de besluitvorming te
duiden, gaat de Bekker in de diepte in de totstandkoming van de rekenmodellen
en de toelatingsprocedures. Je leest een verhaal over wie is wie (en draagt
wanneer welke pet), over de noodzaak tot consensus (met inbegrip van de
producenten), over de tijdscontext en belangenvermenging en hij toont aan dat
de formele waarborging van de onafhankelijkheid heel lastig tot onbestaand is.
Toelatingen worden telkens opnieuw verstrekt op basis van simulatie (rekenmodellen)
en niet op basis van feiten (onderzoeksresultaten), ze worden zonder onderzoek
verlengd en recente wetenschappelijke bevindingen worden genegeerd, net als
cumulaties, contaminaties en effecten op lange termijn. Het resultaat:
schijnveiligheid. De overheid is niet in staat om de bevolking te beschermen,
en dat vindt hij een gevaar voor de democratie. Zijn analyse is helder en zeer
gedetailleerd en met cijfers onderbouwd, zijn beschrijving breedvoerig. Voeling
met positieve wetenschappen en besluitvormingsmechanismen zijn een voordeel
voor de lezer. Als onbesuisde en authentieke onderzoeksjournalist verwacht hij
ook ‘enige volharding’ van zijn lezer.
https://singeluitgeverijen.nl/de-arbeiderspers/boek/het-pesticidenparadijs/
Thijs Goverde, De klootzakkenboom, waarom ik een voedselbos
begon en wat er daarna allemaal misging
“Een bever is een cirkelzaag op pootjes”: een zin die de
onbegrensde creativiteit van Thijs Goverde illustreert. Als comedian is het
niet verwonderlijk dat z’n verhaal zowel helder als toegankelijk én goed
gebracht is, en dat op hoofdlijn in spreektaal. Humor en een kwinkslag zijn
nooit ver weg. Steeds meer lees je de boodschap: ‘combineer teelten’, waardoor
je al snel bij voedselbossen terechtkomt. Hij startte met zijn eigen voortuin,
huurde een volkstuintje en kocht daarna een terrein van 2 ha landbouwgrond en
legde een voedselbos aan. Goverde verhaalt uit de praktijk en vertelt ook wat
misloopt, en soms is dat heel veel. De eerste zes jaar groeiden zijn
pecannotenbomen precies nul centimeter. Hij analyseert tegelijkertijd feilloos
hoe je als burger in tal van processen tegen bedrog aanloopt en doorgrondt zo
“de stupiditeit van het landbouwbeleid”.
Het boek is opgevat als een aaneenschakeling van korte
columns, waarin hij ofwel zijn ervaringen deelt ofwel het beleid hekelt. Het
eerste is meestal hilarisch, vooral als hij de reacties van derden beschrijft,
het tweede is messcherp in zijn analyse. Het stikstofbeleid omschrijft hij als
de aanpak van cholera met een paracetamolletje, ‘”niets doen” is ook een
activiteit die je makkelijk kunt opschalen, ‘ook bosboeren zijn gevoelig voor
mode en misverstand’, … Tot slot, waarom die opvallende titel, “de klootzakkenboom”?
Uiteraard moet je een professioneel comedian niet leren dat je product
makkelijker verkoopt als je in beeld loopt. De Staphylea pinnata is een
veelvuldig gebruikte boom in voedselbossen. Hij heeft eetbare nootjes, althans
als je niet op een inspanning kijkt. Omwille van de vorm van de vruchten, wordt
hij ook “de klootzakkenboom” genoemd. “Wij voedselbossers hebben de
klootzakkenboom, de veeteelt mag zich gesteund voelen door de klootzakken in
onze regering”’ Comedians zijn meestal opvallend helder.
https://www.uitgeverijblauwgras.nl/boeken/de-klootzakkenboom
Martine Van Huffel & Ruth Beretta, Het kruidenkompas: 12
maanden vol kruiden, recepten en remedies voor mens, dier en huis
“Verorberen” is een woord dat we regelmatig met voedsel
associëren, maar dan vooral in de zin van ‘nuttigen, ‘noodzaak’ en
‘inspanning’. Wat hier ontbreekt, is ‘genot’, enthousiasme, ‘appreciatie’.
Kruiden helpen om uitgerekend die stap te zetten én voegen nog voordelen toe op
het vlak van verteerbaarheid en gezondheid. “Zonder kruiden kunnen we niet goed
leven”, schrijven Van Huffel en Beretta zonder meer. Ze maakten een ronduit
mooi boek over kruiden dat alles bevat (kruidenplanning, kruidenkast, …).
Foto’s en tekst zijn in balans, het bevat behoorlijk wat
informatie, meestal puntsgewijs en netjes per maand geordend, er is een index
en er zijn tal van verwijzingen, het is vlot geschreven en het bevat tal van
mooie, paginagrote foto’s. Maart geurt naar anijs, juli naar honing en hooi en
november naar peper en koek, knolselderijsoep met daslook, een kruidenspiraal,
frisse erwtensoep met munt, stokrozengelei, gezichtsstoombad met kamille,
tijmsiroop, massageolie met sleedoornbloesem, … Een ideaal cadeauboek.
https://www.lannoo.be/nl/het-kruidenkompas
Alex Elliot-Howery, Jaimee Edwards, Ons Foodsaver Boek, de
essentiële gids voor het bewaren, bereiden en verwerken van voeding
Een naslagwerk met een nobele boodschap. Wereldwijd wordt
nog steeds zo’n 30% van alle voedsel verspild. Initiatieven als Waste Warriors,
voedselbanken en Too Good to Go proberen elk op hun manier hieraan tegemoet te
komen. Enkele jaren geleden brachten Ferm (“een inspirerend netwerk voor alle
vrouwen en hun gezinnen”) en Lannoo een boek uit met de veelbelovende titel Ons
Foodsaverboek. Het boek werd gemaakt door Australische koks, werd vertaald en
de titel werd deels herbruikt, altijd makkelijk. Het telt meer dan 500 pagina’s
en is een wat ongebruikelijk kookboek: je vindt geen foto’s van de gerechten.
De associatie met Ons kookboek, het standaardwerk van de Boerinnenbond, en de
Zilveren lepel voor de Italianofielen onder ons, is dan ook snel gemaakt. De focus
ligt op wat je kan klaarmaken met voedselresten, niet op het inmaken en of
lange tijd bewaren van voedsel (pekelen, drogen, zouten, invriezen, persen,
gisten, …). Mooi en systematisch opgebouwd, met tal van kruisverbanden en een
stevige index. Jammer dat er geen ingrediëntenlijst per gerecht werd opgenomen,
je bent steeds genoodzaakt eerst het volledige recept te lezen als je
verrassingen wil voorkomen. De Australische roots werden gelukkig niet gewist,
je leest dus ook over kumquat, dhal en tarka.
https://www.lannoo.be/nl/ons-foodsaver-boek
Tom Peltyn, De wildste dranken
Ook dit boek heeft alles van een ‘mooi cadeauboek’: het oogt als een kookboek, er staan behoorlijk wat aangename, mooie, grote foto ’s in, het heeft een aantrekkelijke lay-out en het speelt in op de actualiteit. Omdat alle voedsel gezond, natuurlijk, lekker en veilig moet zijn, wordt intens gezocht naar dranken zonder alcohol. Niet eenvoudig omdat bij vele dranken alcohol de drager is van de complexiteit aan smaken. Of nog, zonder alcohol is de drank niet lekker. Tom Peltyn staaft, samen met een tiental anderen, het tegendeel; juist dat is de sterkte van het boek, de veelzijdigheid, wat Peltyn omschrijft als ‘opgestapelde kennis’. Uiteraard is het allemaal niet nieuw, maar vele technieken belandden in de vergeethoek. Alle dranken zijn ‘natuurlijk’, meestal dorstlessend, soms medicinaal, soms roesopwekkend, of een combinatie van dit alles. Wat bieden ze? Een onvoorstelbaar breed pallet: ‘koffie’ van paardenbloemwortel en kleefkruidzaad, sleedoornsap, kruidige sinaasappelsapsiroop, kombucha met druivensap en vijgen, waterkefir, kersenmede, gagelbier, citroenzeste, kurkuma beer, vlierbessenwijn en -azijn, rozenshrub en nog heel veel meer. Als je Peltyn doorgrondt, voel je onmiddellijk dat je best nabij een voedselbos leeft.
https://www.vonkuitgevers.nl/de-wildste-dranken/
Lidion Zierikzee, Plant een zaadje: samen moestuinieren en
natuur beleven
‘Leer verbinden met ons eigen eten en de natuur om ons heen’ is het leidmotief van het boek. Begin bij het begin, met kinderen. Prikkel de aandacht voor natuur, laat zien hoe planten ontkiemen, opgroeien en wat later, recht uit de tuin, in je bord belanden en leer ervaren hoe lekker dat dat is. Maak er een mooi boek over, met kinderen en gewone mensen in de hoofdrol, met mooie foto’s, behoorlijk veel informatie, tekeningen die ook kinderen aanspreken en een aangename lay-out. Het boek bevat twee delen, een algemeen stuk en een uitgebreider deel over je leven in je moestuin, netjes geordend per maand. Je leest over wisselteelt, combinatieteelt, polycultuur, square foot gardening en permacultuur, karton leggen en nat maken, zaaien, stekken, composteren, mulchen, bouw insectenhotel, bak bloemenkoekjes en maak paardenbloemgelei, stek je tomatendieven, maak knoflookvlechten, … kortom, allemaal dingen die je leest in degelijke tuinboeken. De kracht van het boek? Maak een plan en begin eraan, het is echt niet zo moeilijk, en vooral, geniet ervan en doe het samen met je kroost.
https://knnvuitgeverij.nl/artikel/plant-een-zaadje.html
De tekst werd gepubliceerd op de site van BBL op 11 mei 2026
https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/een-zevengangenmenu
