Tessa Avermaete, Wannes Keulemans en Barbara De Coninck
Een boek dat opent met de vraag waarom de meningen over voedsel zo sterk uiteenlopen, zonder meer een sterke opener. Het aanbod? Een verhaal over feiten, fabels en emoties over voedsel en landbouw, geschreven door wetenschappers verbonden aan de KUL. Ze gebruiken twee begrippen samen, nl. “ontrafelen” en “visietekst” een combinatie die steevast tot alertheid leidt. Ontrafelen kan je namelijk op vele verschillende manieren, kijk maar hoe verschillend mensen stoofvlees, soms ‘draadjesvlees’ genoemd, “ontrafelen”, de ene sorteert nauwgezet alles per spiervezel, de ander rijt alles aan flarden. Verder valt op dat er een heel beknopte literatuurlijst in staat, nl. 5 boeken en 5 websites. Het boek bevat 4 grafieken en geen tabellen. Er staan vooral korte zinnen in, regelmatig sloganeske zinnen in zoals bv. “een koe is een koe”, uiteraard een waarheid als een koe. Om de tekst concreter te maken, wordt regelmatig de concrete ervaring van een tiental geselecteerde personen toegevoegd. Resultaat: een makkelijk leesbaar, toegankelijk boek over een complex onderwerp. Kortom, je leest het boek en weet alles? Klopt het dat als dé wetenschappers het hebben uitgezocht het verhaal altijd juist is, én, nog belangrijker, dat dit de enige waarheid is? Is wetenschap niet juist dialectisch?
Theoretisch zou wetenschap waardenvrij moeten zijn,
wetenschappers zijn dit niet. Het verhaal over voedselstromen, organisatie,
afhankelijkheid, mondiale beslissingen, financiële prikkels, ruimtebeslag,
voedselverspilling, Europees beleid, … klinkt heel helder en aannemelijk, maar
de onderbouwing ontbreekt. Leesbaarheid boven wetenschap, een keuze. Maar,
uitgerekend het verschil tussen feiten, fabel en emoties is niet glashelder. De
auteurs zijn op basis van diverse argumenten pro pesticiden (inclusief glyfosaat),
kunstmest en ggo en tegen biolandbouw, maar belichten de andere stemmen weinig
of niet. Het Europese landbouwbeleid vanaf jaren zeventig van de vorige eeuw
wordt uitgelegd; de stappen worden opgehangen aan de bevoegde
Eurocommissarisen. Sicco Mansholt, Ray MacSharry en Frans Timmermans. En dan
volgt een merkwaardig zinnetje: “al snel rees de vraag waarde cijfers (voor de
onderbouwing van de beleidskeuzen, nvdr) vandaan kwamen. Terechte vraag, maar,
jammer dat die vraag enkel werd gesteld bij Timmermans. En wat te denken van de
zin: ‘‘Ook Europese boeren zijn slachtoffer van het oneerlijke speelveld.’ Het woord ‘oneerlijk’ is een waardegeladen
woord, of nog, een mening. Toeval dat uitgerekend diezelfde zin in het recente
Mercosurdebat werd gebruikt door boeren, hun organisatie BB en één welbepaalde
politieke partij. Een wetenschapper praat beter over het gelijke of ongelijke
speelveld, niet over eerlijkheid. Of wat te denken van deze zin:
‘Afhankelijkheid van voedsel van de rest van de wereld doet ons huiveren. Die
buitenwereld zit immers vol onbetrouwbare spelers, die het niet altijd goed
voorhebben met de Europeaan.’ Wie stond enkele maanden geleden een poos in het
nieuws omdat er vrolijk giftig afval werd vermengd met mest en dan over de
akkers verspreid? Kempense boeren.
Zonder twijfel slaagt het boek in het opzet, het gesprek
over voedsel stofferen. Maar, het zou de wetenschappers sieren om een scherper
onderscheid te maken tussen feiten en meningen. Het weze helder, ook in het
boek wordt gepleit voor een afbouw van de veestapel, vooral van rundvee, een
koe is nu éénmaal een koe. Door de combinatie van korte krachtige zinnen, en
het ontbreken van bronnen en het subtiel inschuiven van maatschappelijke keuzen,
voelt het boek soms sluipend dogmatisch aan.
https://www.lannoo.be/nl/je-bord-ontrafeld
Een geredacteerde versie van de tekst werd gepubliceerd op de site van BBL op 11 mei 2026 https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/een-zevengangenmenu
