Landschappen voor het leven

Landschappen voor het leven, verleden, heden en toekomst van regionale landschappen in Vlaanderen en elders

Johan Van Den Bosch

 Hét boek over de Regionale Landschappen in Vlaanderen. Het vertelt alles en laat alles mooi zien.

 

Johan Van Den Bosch is vandaag actief als projectleider van het Nationaal Park Hoge Kempen. Als je  ooit een speech van hem gehoord hebt, vergeet je die nooit. Gospel. Swingend, enthousiast, stuwend, meeslepend, dwepend,… De toonaard van het boek is anders. Het is deels zakelijk en informatief, deels verhalend, en nu en dan authentiek recht voor de raap. Maar, het boek is vooral ‘omvattend’. Er is niets over Regionale Landschappen in Vlaanderen wat er niet in staat.

De helft van het boek wordt omschreven als “bijlagen". De eerste bijlage is een stevige. Ze omvat basisinfo over elk Regionaal Landschap in Vlaanderen, 17 in totaal. Een belangrijk voordeel in vergelijking met 17 websites is dat een ander al het zoekwerk voor je heeft uitgevoerd, maar, nog belangrijker, ook het denkwerk. Alle info werd samengebracht in een strak, éénvormig en éénduidig format. Omdat natuur niet echt bekommerd is om grenzen, kijken natuurbeschermers graag over het muurtje. In de tweede bijlage vind je het verhaal van de buren, ook dat is alweer zoekwerk gespaard.

Het verhaal van het boek omvat, zoals het hoort, drie stappen, inleiding, midden en slot, of nog, verleden, heden en toekomst. Ook hier is Johan Van Den Bosch omvattend, zowel in historische als het actuele. De toekomst ontwijkt hij niet. Net nu in Vlaanderen Regionale Landschappen als instrument in transitie zijn (rol, koppeling aan beleidsniveau, samenstelling, …) geeft hij duidelijk aan wat voor hem de prioriteiten zijn. Doekjes zijn aan hem niet besteedt.

Wat verder opvalt? De auteur heeft er erg voor gewaakt om niet het verhaal te vertellen van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland, hoewel het trendsettend is, het grootste Regionaal Landschap is, als enige een Nationaal Park heeft, een stevige internationale uitstraling heeft, … Alle 17 Regionale Landschappen komen evenwaardig aan bod, in tekst maar ook in beeld. En die beelden zijn soms onthutsend mooi. Bovendien zijn de teksten gebald, en in korte verhalen samengebracht.

https://www.rlrl.be/landschappen-voor-het-leven

https://www.wandeleninlimburg.be/nl/webwinkel/nationaal-park-hoge-kempen/

tekst 2/2014, geactualiseerd 

30 jaar ovam

30 jaar ovam, de openbare Vlaamse afvalstoffenmaatschappij in historisch perspectief

Torsten Feys

Een boek dat deel uitmaakt van een digitale tentoonstelling. Een uitdaging om ouder materiaal toegankelijker te maken.

Het boek is niet enkel een boek. Er is een website met virtuele tentoonstellingen en het boek bevat tal van barcodes om de lezer te prikkelen de virtuele expositie te bezoeken. De OVAM ging in zee met het IPG, het Instituut voor Publieksgerichte geschiedenis. Het IPG wil via onderwijs en onderzoek publieksgeschiedenis een plaats geven in de academische opleiding van historici. Aan het OVAM-project werkten onderzoekers en studenten samen met digital history. Het gebruik van de digitale dragers voor de presentatie van de onderzoeksresultaten draagt er (wellicht) toe bij dat vooral jongeren informatie opnemen uit een periode die ze als “historisch” ervaren. En toch, het is maar 30 jaar.  Het wordt niet expliciet vermeld maar wellicht is het boek vooral bedoeld voor mensen die de volledige OVAM-geschiedenis hebben meegemaakt. Een bespreking van enkel het boek is dus onvolledig en ondoelmatig.

Voor het boek werd niet enkel gebruik gemaakt van het OVAM-archief maar vooral van het archief van AMSAB-ISG, het erfgoedcentrum voor sociaal, humanitair en ecologisch geëngageerde bewegingen. Een noodzaak om een helder beeld te kunnen opbouwen van de (recente) ecologische geschiedenis. Het was immers niet de bedoeling om een zakelijk relaas te brengen over de OVAM, maar wel de ecologische geschiedenis, met telkens de rol van de OVAM hierin. Bovendien werd gekozen voor een veeleer menselijke aanpak: tussen de rotzooi, van onder het afval, van op een vervuilde of gesaneerde bodem, van uit de woning van een getergde of opgeluchte familie, …  Dus geen veeleer academisch verhalen van plannen, organisaties, diplomatisch geformuleerde beleidsverklaringen, enz. Juist daarom werd voor de digitale aanpak en het IPG gekozen.

In het boek wordt aandacht besteed aan de oprichting van OVAM en INDAVER, de staatshervorming(en), de MINA-planning, … Ook de opmerkelijke dossiers, meestal bekend onder de plaatsnaam zoals Hoboken, Rupelstreek, Mellery, … of andere zoals de milieubox, de ISVAG-oven, … komen aan bod.  Aan de hand van die concrete dossiers worden telkens ontwikkelingen geschetst. De tentoonstelling biedt talrijke interviews, reportages, en andere oude(re) informatie, zoals affiches. Vooral de selectie van die fragmenten was uitermate belangrijk. Achteraf is het makkelijk om een bepaalde situatie te duiden, in het heetst van de strijd is dat meestal minder eenvoudig.

Een uitgave van Academia Press,sinds 2015 deel van lanno.

https://www.academiapress.be/fr

Niet meer beschikbaar bij de uitgever.

tekst 2012, geredacteerd

Limburg in negen vragen

Stijn Knuts, Jonas Raats, Karel Strobbe, Hannelore Vandebroek, Peter Van der Hallen

Een historisch boek met een actuele boodschap. Het centrale begrip? “Limburg”.

Geschiedenislessen zitten veelal in mijn geheugen als saai en vervelend, als chaotische stapels gegevens, als rommelhokken in tijd en ruimte. Gevolg, geschiedenis studeren was schijnbaar afzonderlijke gegevens in je geheugen rammen en je tijdens het examen gedragen als een kruising tussen een papegeaai en een lama. Gegevens spuwen. Tien bereiken en succes verzekerd. Het provinciebestuur van Limburg presenteert een geschiedenisboek, en wat voor één.  De cover is intrigerend, een man stappend over een trap, nabij een splitsing. Resoluut, geen spatje twijfel zichtbaar, geen enkele indicatie van de richting die hij zal nemen. Belangrijker, in beide situaties bereikt hij snel de top. Althans dat verwacht je, maar hij is er net niet, nog niet.

Hoe maak je een boeiend geschiedenisboek? Door verhalen te vertellen, zo eenvoudig is dat. Wellicht hebben de auteurs de bestseller van Daniël Kahneman, “ons feilbare denken”, onder hun hoofdkussen gelegd. Zonder het te vertellen, gaan ze uit van hoe ons brein werkt, en op basis maken ze een beklijvend geschiedenisboek met een boodschap. Hoe doe je dat? Ten eerste vertrek je van eenvoudige, bevattelijke, maar intrigerende vragen, negen vragen, en die plaats je in de juiste volgorde. Achterliggend ontrolt zich een verhaal dat van de Romeinen naadloos naar de Limburgse steenkool rolt. Het is, uiteraard niet strikt chronologisch (want dan kom je weer bij de gestapelde feiten terecht), het zijn wel op elkaar volgende verhalen, verhalen waarvan het ene al wat dieper in het vorige tijdvak graaft dan het volgende. Omdat enkel en alleen historie vervelend kan zijn voor ons brein, wordt er context aangereikt, telkens volgens een vast stramien, en met korte tekststukken en/of beelden, en telkens over drie onderwerpen. Verbanden worden aangereikt, gedachten worden verbonden, het historische verhaal krijgt diepgang. Telkens wordt er aandacht besteed aan Limburg in de wereld, aan een monument, en aan Limburgerwereldburger.

En dan sluiten, boeken dicht? Nee hoor. In het hele boek staat Limburg centraal. En doorheen de geschiedenis zijn er diverse bestuursvormen geweest, maar telkens was Limburg en de Limburgers één.  In deel 3 wordt de vraag gesteld waarom Limburg zo veel steden heeft. Eén derde van de gemeenten mag immers die officiële naam dragen.  En dan volgt een verhaal over stadsrechten, titels, muren, gevechten, erkenningen, … Het sluitstuk lees je onder de titel “hedendaags”, een ronkende pleidooi voor Stad Limburg, vanuit de idee “samen”. Een intens pleidooi voor “samen sterker, meer en beter”.  

Een verhalend geschiedenisboek met niet enkel een toekomstperspectief, maar vooral met oog voor de toekomst. Zelden gezien.   

Vogelzang van Nederland

D. de Vos, L de Meersman

Stapels boeken vind je met mooie plaatjes van vogels. Behoorlijk frustrerend, want regelmatig hoor je haar, maar je vindt haar niet, hoe naarstig je ook zoekt. Turen en bedrukt afdruipen.

Een vogel herkennen aan zijn zang is een koud kunstje voor een geoefend vogelaar. Die kennis overdragen aan een ander is een stevige uitdaging, vooral als je de kennis moet overdragen via tekst en figuren. Het boek behandelt de zang van 100 vogels. Aan elke vogel wordt één pagina gewijd. Je vindt de Nederlandse en de wetenschappelijke naam, de jaarcyclus (vertelt je in welke periode van het jaar je de vogel kan horen), een beschrijving van de roep en de zang, een kleine foto, een eenvoudig maar zeer duidelijke figuur met de aanduiding van de uren van de dag/nacht waarop je de vogel kan horen (dagcyclus),  en tot slot een visuele voorstelling van de zang. Het volume per seconde, een fonetische transcriptie (je leest dus woorden als ‘kor’ (raaf), ‘pwidpidit’ (kwartel), ‘psiepsiepsie’ (pimpelmees), tjurulie’(zanglijster), …)en de frequentie in functie van de tijd (sonogram). 

Zonder twijfel het beste boek op de Nederlandse markt. Het boek van “wat zingt daar? (2005) werd volledig herwerkt. Het boek is het resultaat van een samenwerkingsverband tussen KNNV, Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek Nederland. De CD is een handig toetje, want bewust luisteren is de meest effectieve techniek, ook voor filelijders en treinadepten. 

Vogelzang van Nederland, D. de Vos, L de Meersman, ISBN 978 90 5011 374 8, KNNV, Zeist, 176 pagina’s, met CD !, 27,95 euro.

In 2019 bracht KNNV een nieuw boek uit, ditmaal mét app.

https://knnvuitgeverij.nl/artikel/veldgids-vogelzang-1.html

December 2012, aangepast maart 2020

Walvissen kijken in Europa

Walvissen kijken in Europa

M. de Jonge

Walvissen zijn zonder twijfel één van de meest intrigerende diersoorten op aarde. Het relaas van een passie.

Geen verhaal over walvissen ver weg, wel nabij. Zeven plekken in Europa staan centraal, de Azoren, de Andenes (Noorwegen), de Ligurische kust (italië), Tarifa (Spanje), Ijsland, Golf van Biskaje en als toetje “Noordzee Nederland”.  Daarnaast komen drie niet-Europese plekken aan bod, nl. Baja california (Mexico), San Juan Island (USA) en Westkaap (Zuid-Afrika). De auteur heeft de plekken één of meer keren bezocht, stapte zelf in bootjes (én ontfutselde soms al eens het stuur), zocht logementjes, maakte foto’s, bestuurde kaarten en zocht de beste periode, … Kortom, hij bereidde zijn reizen grondig voor,  en deelt via het boek zijn ervaringen. Complexloos. Het deel over de Noordzee behandelt een ruimere periode. Hoewel de dieren op zich minder indrukwekkend zijn, hebben ze wellicht een intense indruk op hem nagelaten. 

Het is een verhaal uit de eerste hand, met tal van authentieke ervaringen. Je leest over tentjes op een kampeerterrein, aandacht voor de ‘après-whale’, kajakken met orka’s, wasberen en coyotes aan de tent,  … Het relaas van belevenissen.

Het is een veeleer eenvoudig, toegankelijk boek van iemand die verkiest ervaringen te delen. Verder bevat het tal van foto’s en wetenschappelijke informatie. Een reisgids voor een natuurliefhebber. Bedenk wel dat als je snel zeeziek wordt, een luie zetel wellicht meer comfort en een beter beeld biedt.

Walvissen kijken in europa, M. de Jonge, ISBN 978 90 5011 4110, KNNV, Zeist, 2012, 190 pagina’s, 22,95 euro.

https://knnvuitgeverij.nl/artikelen/webshop.html

Mei 2013, aangepast maart 2020

Tijdreis in je eigen tuin

Tijdreis in je eigen tuin

B. Wolthoorn en R. Klaassen

Een kindertuinboek, speels, uitdagend, en vooral accuraat inspelend op hun vragen en fantasie.

Een oprecht boek: kinderen die glunderend hun vieze handen tonen nadat ze in de tuin geploeterd hebben. Tuinieren is buiten spelen. Het boek maakt deel uit van een reeks van drie. Het boek bevat tal van kleine verhaaltjes,  weetjes en brokjes geschiedenis die én aantrekkelijk gebracht worden én aan bod komen in je tuin. Waarom een dier de naam “pissebed” toebedeeld werd, wat de rol van de kruisvaarders was in de beschikbaarheid en de kwaliteit van suiker, waarom de Romeinen aquaducten bouwden, … 

Je vindt er tal van praktische tips zoals het maken van een fluitje uit een vlierstam, zelf een fossiel maken, hoe je het skelet van een dode muis kan bekomen (en tandenstokers gebruiken als je een botje mist), maar ook hoe je tuin aanlegt. Om in de sfeer te blijven, leer je ook een Columbustuin te maken. Kortom, het boek reikt op een eenvoudige manier inzicht aan.

Het leukste is zonder meer dat er precies wordt ingespeeld op de ongebreidelde fantasie van kinderen (de cover vermeldt “ vanaf 12 jaar”), niet enkel door de lay out, maar ook door de inhoud. Zelfs dino’s komen aan bod. Een illustratie? Het boek was plots “verdwenen” bij me thuis, nadat zoonlief er samen met papa in gekeken had, en er stukjes waren voorgelezen. Een poos later vond ik het boek terug, keurig opgeborgen in de privé-bib van mijn zevenjarige kerel. Mooi hé ! 

Tijdreis in je eigen tuin, over evolutie, ontdekkingsreizen en stokoude pissebedden, B. Wolthoorn en R. Klaassen, ISBN 978 90 5011 442 4, KNNV, Zeist, 120 pagina’s, 18, 95 euro.

https://knnvuitgeverij.nl/homepage.html

Februari 2014, aangepast maart 2020

Revolutie met recht

 

Roger H.J. Cox

 

“De revolutie waar iedereen recht op heeft, zal met een beroep op het recht ook een revolutie worden”, Roger H.J. Cox. 

Omheen het boek zit een rode wikkel met de tekst “WARNING You do not have the right to remain silent after reading”. Geschuifel, zou ik het boek wel lezen? Wat ga ik doen? Cox grijpt de lezer bij zijn nekvel vóór je het boek openslaat. En laat haar/hem niet meer los. Nooit.

Cox is niet enkel verontwaardigd over de manier waarop we leven (zie bv. Los Indignados, Stéphane Hessel, …) maar hij doet. Hij richtte een Stichting op en wil vooral dat ook anderen mee helpen om onze maatschappij bewust een andere keuze te laten maken. 

Cox lezen is een verademing in onze blitse infocultuur. Hij is gepassioneerd door de rede. De tekst is onvoorstelbaar logisch opgebouwd, paragraaf na paragraaf. Het eerste deel verhaalt over olie, en zet informatie op scherp. Het bestuurlijke geknoei van de OPEC, de misleidende informatie over de (strategische) reserves, het dalen van de rendementen van de oliewinning, met schaliegas als dramatisch dieptepunt, de kwetsbaarheid van het systeem (95 % van de wereldolieproduktie komt van 2,6% van de olievelden), … Een beschrijving die je niet echt vrolijk maakt, met als voorbeeld het drama van Noord-Korea, een maatschappij die door gebrek aan olie volledig in elkaar stuikte, inclusief een harde repressie, isolatie, …, processen die Acemoglu en Robinson veelvuldig beschreven.

https://nieuwamsterdam.nl/boek/Waarom-sommige-landen-rijk-zijn-en-andere-arm-T364.html

Aan het eind van deel drie komt hij tot de essentie. De staat heeft een gebrek een macht, de burger een gebrek aan info, en dus kan de burger zijn burgerplicht niet vervullen. De democratie kan niet (meer) functioneren. Hij pleit voor een onder curatele stellen van de rechterlijke macht van regeringen en parlementen.

Inmiddels heeft Urgenda een cruciale stap gezet. Eind 2019 heeft de Nederlandse Hoge Raad, een rechtbank vergelijkbaar met het Hof van Cassatie in België, beslist dat de Nederlandse regering verplicht is om maatregelen te nemen om de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in 2020 minimaal met een kwart te verminderen ten opzichte van 1990, een mondiale primeur. Gevolg, de klimaatdoelen en – engagementen veranderen van niet-bindend naar bindend. De Nederlandse overheid moet passende maatregelen nemen. Sancties afdwingen is niet voor de hand liggend.  (De Tijd 21/12/2019).  Zie ook http://planetprosperity.org/news/15-the-climate-case

Revolutie met recht, H. Cox, ISBN 978 90 817975 0 4, 2011, Stichting Planet Prosperity Foundation, Maastricht, 317 pagina’s, 24,95 euro. http://www.revolutiemetrecht.nl/

September 2013, aangepast maart 2020