Verhalen van de natuur

Hans Mulder (red)

“… ze hem een strop om den hals doen en aan een boom ophijsen” schreef Johannes van den Bosch in 1818. De prent laat er geen twijfel over bestaan, de Guyana-anaconda, lokaal ook wel “boma” genoemd. Eén persoon kroop langs de dikke slang naar boven en begon ze te villen terwijl enkele anderen het touw strak hielden, gelukkig. Het is een fragment van het verhaal van Carl Haarnack over de Surinaamse natuur. Joris Buis verkent de historie van de Verenigde Staten en focust zich op het ontstaan van het begrip ‘uitsterven’  en zoomt in op onder meer de reuzenluiaard en de Amerikaanse holenleeuw. Hans Mulder belandt in de Pacific en zoekt naar de dodo, de blauwe duif en de trekduif, Alexander Reeuwijk ontrafelt het verdwijnen van de reuzenalk, Marc Argeloo bekijkt de uitstervingen meer historisch, Kester Freriks staat stil bij de verzameldrang. Het boek bevat twintig verhalen over de natuur, ook een verhaal over het negentiende-eeuwse Artispark van Erik A. de Jong. De, ronduit schitterende, illustraties komen voornamelijk uit de natuurhistorische collecties van de Universiteit van Amsterdam, beheerd door het Allard Pierson, met de Allard Pierson Artis Bibliotheek als hofleverancier. Hans Mulder(historicus) is er conservator. Het boek toont de kwetsbaarheid van de natuur. Voor de uitgestorven dieren is het boek een soort (niet ge/verkozen) monument. De inleiding sluit af met een merkwaardige bedenking. ‘Net nu we onderzoeken of er leven mogelijk is buiten de aarde dreigen we onze planeet onleefbaar te maken. Dat wringt.’ Lonkt het uitsterven?

https://www.terralannoo.nl/nl/verhalen-van-de-natuur

 

50 jaar oxfam wereldwinkels

 Nellle Vanlangendonck en Fei Lauw

 

Als vandaag alle supermarkten aandacht schenken aan ‘duurzaam’ en ‘lokaal’ dan is er geen twijfel mogelijk, Oxfam-Wereldwinkels wees de weg. Eerlijkheid en respect voor de lokale producent, waar ook ter wereld, waren en zijn belangrijk. In 2021 was Oxfam 50 en keek zelf even terug met een fantastisch boek en een tentoonstelling. De beelden maken het verschil.

Het boek bevat niet enkel de eigen geschiedenis, ook de Vlaams/Belgische situatie wordt verteld én het mondiale aspect wordt nooit uit het oog verloren, kortom, drie lagen informatie, mooi door elkaar geweven. Je leest hoe het initiatief van enkele geëngageerde enthousiastelingen uitgroeide tot een netwerk van ongeveer 300 winkels. Oxfam koos steeds voor opvallende beelden met een sterke boodschap, zowel foto’s (met o.a. Lieve Blancquaert als fotograaf) als cartoons (o.a.  van GAL). De chronologie van het beeldmateriaal brengt een mooie, visuele tijdslijn. Je ziet gelijktijdig ook wie in een bepaalde periode veel in beeld liep. ‘Zo worden jaren tijd’ zou Cees Nooteboom zeggen. Een cartoon van Guy Verhofstadt en Isabelle Durant in een Basic Instant pose (2000), Sabine Hagedoren (met brede smile !) in een wit badpak in een kast (2005), Elio Di Rupo in bad (mét obligate vlinderdas) (2006), Goedele Liekens als madonna enz. Tussendoor leert Jeroen Meus hoe je een brownie maakt, lees je dat fairtradechocolade geen kindslavernij lust en wordt een vrijwilliger in de kijker gezet.  Nog niet genoeg info? QR-codes bieden nog enkele filmpjes aan. Weken lees- en bladerplezier.

https://shop.oxfamwereldwinkels.be/producten/geschenken-wenskaarten/boek-50-jaar-oxfam-wereldwinkels/

 

Kantelen! Belgische recepten voor de donuteconomie

 Eva Smets 

‘Ik wil de meest aantrekkelijke partij zijn’ stelt Eva Smets. Hoe doet ze dat? Ze kiest voor een maatschappij waar solidariteit, klimaat en rechtvaardigheid voorop staan. Kan je moeilijk tegen zijn, behalve als je naam “Trump” luidt. We kennen allen de grote verhalen over de douteconomie, over het wijzigen van de maatschappij, ons leven anders organiseren en beleven, nieuwe prioriteiten stellen, en ga zo maar door.  Ook het uitgangspunt van het boek verbaast niet, “als we een systeem tot stand gebracht hebben, dan kunnen we het ook veranderen”. Maar hoe doe je dat, hier en nu?  Eva Smets vult het concreet in en reikt tal van voorbeelden aan. Ze leidt Oxfam België, een organisatie die al meer dan 50 jaar aantoont hoe je dat concreet kan aanpakken.

Opmerkelijk, Eva Smets trok doorheen het Vlaamse land om op vele plaatsen haar verhaal te vertellen. Wat het boek zo aangenaam maakt, is haar openhartigheid. Ze vertelt ook stukjes uit haar eigen leven, ook zij sakkert op de NMBS. Ze brengt haar boodschap steeds op een herkenbare manier. Om de werking van een coöperatie te duiden, vertrekt ze bij de Zwitserse keten COOP, een herkenbare winkel voor iedereen die ooit in Zwitserland boodschappen deed. Elders vertelt ze hoe ze in haar New Yorkse periode als vrijwilliger participeerde  aan een voedingcoöperatie. Lid zijn betekende ook meewerken, aan de kassa b.v. of de boodschappen van een ander zeulen, iets wat ze graag deed omdat het contactmogelijkheden bood. Tussen de stapel voordelen verliest ze hoofdlijn niet uit het oog. Wat vooral ontbreekt, is politieke moed. En verder, de klimaattransitie zal sociaal zijn, of niet.

https://oxfambelgie.be/kantelen

https://www.lannoo.be/nl/kantelen

Werkwandelaars

 Wim Huijser

Elke weekdag met de auto in de file om een hele dag in een kotje te zitten in ‘verweggiestaan’, te tokkelen, naar een scherm turen en wat praten. In het weekend wordt er dan maar uren gefietst en gewandeld. Loopt het toch mis, dan volgen artsenbezoeken en met wat geluk wandelen in de natuur op doktersvoorschrift en bosbaden. Het kan veel eenvoudiger, kijk uit naar een beroepsactiviteit waarbij je veel mag (moet ?) wandelen, vroeger veel voorkomend, intussen wat uit beeld. Wim Huijser houdt van wandelen en landschappen, nam een fotograaf onder de arm, Andrea Gulickx, en ging met een tiental ‘werkwandelaars’ op pad. Al kuierend praatten ze over hun werk en hun omgeving. Hij praat niet enkel met een schaapsherder, een veldbioloog  en een boswachter, maar ook met een wichelroedeloper en een landschapsfilosoof. Hij praat met 17 verschillende werkwandelaars, 17 verschillende mensen, 17 verschillende manieren om naar de omgeving te kijken. De afsluitende babbel is schijnaar overbodig, hij praat met een ‘wandelbehartiger’. Juist draait het om, het boek is vooral een pleidooi om wat meer te wandelen. Zo moeilijk is het niet, schoenen aan en hop, op pad.

https://noordboek.nl/boek/werkwandelaars/

Natuurmysteries ontrafeld, 150 verbazingwekkende wetenswaardigheden

 Vincent Albouy, Claire Felloni

Met een groep de natuur intrekken, constant tateren en snateren, en aan ’t eind van de wandeling de bedenking maken “weer niets gezien”. Het is voor velen herkenbaar. Waarnemen vraagt nu éénmaal een bewuste inspanning. Albouy en Felloni tonen met 150 voorbeelden aan dat er wel veel te zien is, althans als je bewust kijkt, alert bent voor het ongewone en even piekert of zoekt wat het kan betekenen. Dennenprocessierupsen maken een spinsel in de top van dennen,  spechten gebruiken gaten in een boom om noten in te klemmen en ze open te hakken, de Aziatische hoornaar maakt in het najaar grote nesten hoog (tot 30 meter !) in de bomen, de gehoornde metselbij stopt de afvoergaatjes van houten raamkozijnen dicht, sommige orchideeën lokken bijen door hun silhouet na te bootsen, de grauwe klauwier spietst zijn voedselvoorraad op struikenstekels, een slang laat haar huid achter uit noodzaak, een hagedis gooit zijn staart af als verdedigingstechniek, behangersbijen snijden met precisie stukjes uit planten en de metselwesp woont graag in dode braamstengels.

Het boek bevat 150 weetjes, één per pagina, geschikt per seizoen. Elke pagina bevat een leuke titel, een tekening en een tekst. Voordeel is dat iedereen er mee aan de slag kan en dat het mee kan op vakantie naar Frankrijk. Het bevat 150 weetjes die vooral voor kinderen intrigerend kunnen zijn. Het boek verscheen in 2024 bij KNNV in het Nederlands, de originele tekst verscheen in 2015 in het Frans.

https://knnvuitgeverij.nl/artikel/natuurmysteries-ontrafeld.html

Klimaatverandering als klassenoorlog

Matthew T. Huber 

 

‘Ik zeg meestal dat dit meer een “politiek” boek is dan een “academisch”, zo situeert Matthew T. Huber zijn boek. Hij is academicus, professor geografie aan de Amerikaanse Universiteit van Syracuse. Dat die universiteit Marx koestert, is alom bekend. Zonder twijfel voelt Huber zich er thuis.

Etienne Vermeersch legde in zijn boek ‘de ogen van de panda’, uit dat de oorzaak van onze milieucrisis het WTK-bestel is, het samenspel van Wetenschap, Techniek en Kapitaal. Huber gaat er van uit dat als je de klimaatcrisis wil (kunnen) begrijpen, je de logica van het kapitaal moet kennen. In het boek pleit hij voor een marxistische visie waarbij het woord ‘klasse’ centraal staat. Voor marxisten heeft ‘klasse’ weinig te maken met wat of hoeveel je consumeert: het gaat erom hoe je het geld genereert dat consumptie mogelijk maakt. Wie bezit wat? Wie kan rijkdom en winst halen uit dat bezit? En wie bezit heel weinig en moet werken om te overleven? In zijn boek wijst hij naar de hoogopgeleiden (HOL), en noemt het cijfer van 22% van de bevolking in de Verenigde Staten. Hij onderscheidt drie groepen van hoogopgeleiden, wetenschapsvoorlichters, beleidstechnocraten en antisysteemradicalen. De HOL-klasse heeft een relatieve mate van materiële zekerheid, reproduceert een kapitalistische ideologie van meritocratie, kortom, het zijn de rijke vervuilers. Ze veroorzaken de klimaatverandering en verhinderen klimaatrechtvaardigheid.

De toonaard van het boek kan je zowel als ‘drammerig’ omschrijven alsook ‘volhardend’ en ‘inhoudelijk consequent’. Een voorbeeld, hoe situeer je een bedrijfsleider van een kunstmeststoffenfabriek die in een huis woont met een warmtepomp en zonnepanelen en zich elektrisch verplaatst, maar intussen via de opgefokte voedselproductie het milieu ontwricht? Wie ontwricht het hele systeem, de kunstmeststoffenproducent of de eindgebruiker? In het recente Nederlandse Shell-arrest werd gesteld dat de producent ook een verantwoordelijkheid heeft voor het gebruik. In zo’n situatie kan het marxistische gedachtegoed heel bruikbaar zijn. Wat onbetwistbaar is, weinigen kijken op die manier naar de werkelijkheid. Heeft Huber gelijk of ongelijk? Het is een relevante vraag. Relevanter is dat het boek bijdraagt om het beeld op de werkelijkheid te verfijnen en te vervolledigen. 

https://epo.be/shop/klimaatverandering-als-klassenoorlog/

 

Lazuur

Erwin Mortier 

 

‘Ik schrijf niet om geschreven te hebben, maar om te schrijven, blijvend door het schrijven omsloten te worden: een vorm van zwemmen, of roeien, met de pen als peddel, en dan vroeg of laat kapseizen en oplossen in het diepe ultramarijn.’ Het tekent Erwin Mortier in het boek ‘Lazuur’. Op de achterflap staan de woorden ‘blauwe hoofdkussenboek’. Mortier graaft in zijn geheugen, schetst verschillende situaties vanuit zijn herinneringen en dromen, en gooit er telkens een blauwe tint over, niet als een vette saus, maar als een verfijnd parelsnoer. Voor velen bevat een hoofdkussensloop één enkele zin, bij Mortier is het boek vol met gedachten. Telkens opnieuw dwingt hij je met zijn rake woordkeuze om even mee stil te staan en mee te zweven in zijn herinnering. ‘Ik wil zien hoe de hemel verkleurt wanneer de zee nabij is. Het diepe blauw dat het strand aankondigt, de geur van zinderend zand, het zout, de glorie van de zomerse hitte waarin de tijd vastloopt.’ Een boek om zachtjes op te slurpen, druppel voor druppel, tot je als een wolk aan een staalblauwe hemel deint.

https://www.uitgeverijoevers.nl/p/erwin-mortier-lazuur/